กฎหมายและหน่วยงานเพื่อการต่อต้านคอร์รัปชัน

โดย มานะ นิมิตรมงคล โพสเมื่อ Oct 12,2026

กฎหมายและหน่วยงานเพื่อการต่อต้านคอร์รัปชัน
.
ปัจจุบันไทยมีกฎหมายที่ใช้เพื่อการป้องกันและปราบปรามคอร์รัปชันรวม 18 ฉบับ มี 2 องค์กรอิสระฯ คือ ป.ป.ช. สตง. กับอีก 4 หน่วยงานคือ ป.ป.ท. ปปง. ดีเอสไอ และ ตำรวจ ปปป.
.
เพื่อประโยชน์ในการศึกษา บทความนี้ได้จัดแบ่งกฎหมายเป็น 4 กลุ่ม ก่อนจะสรุปในช่วงท้ายว่า ทำไมเครื่องมือเยอะขนาดนี้ยังล้มเหลวในการควบคุมคอร์รัปชัน
.
1. จัดซื้อจัดจ้าง การลงทุนและการใช้ทรัพยากรรัฐ 3 ฉบับ
1.1 พ.ร.บ. จัดซื้อจัดจ้างและการบริหารพัสดุภาครัฐ พ.ศ. 2562
1.2 พ.ร.บ. ความผิดเกี่ยวกับการเสนอราคาต่อหน่วยงานของรัฐ พ.ศ. 2542 (พ.ร.บ.ฮั้ว)
1.3 พ.ร.บ. การร่วมลงทุนระหว่างรัฐและเอกชน พ.ศ. 2562 (กฎหมาย พีพีพี - PPP.)
.
2. วางมาตรฐานการปฏิบัติราชการและการบริการประชาชน 3 ฉบับ
2.1 พ.ร.บ. การอำนวยความสะดวกในการพิจารณาอนุญาตของทางราชการ พ.ศ. 2558
2.2 พ.ร.บ. การบริหารงานและการให้บริการภาครัฐผ่านระบบดิจิทัล พ.ศ. 2562
2.3 พ.ร.บ. การปฏิบัติราชการทางอิเล็กทรอนิกส์ พ.ศ. 2565
.
3. บริหารจัดการ กำกับดูแล การปฏิบัติหน้าที่และแนวปฏิบัติตน 5 ฉบับ
3.1 พ.ร.บ. ข้อมูลข่าวสาร พ.ศ. 2540
3.2 พ.ร.บ. ระเบียบข้าราชการพลเรือน พ.ศ. 2551
3.3 พ.ร.ฎ. ว่าด้วยหลักเกณฑ์และวิธีการบริหารกิจการบ้านเมืองที่ดี พ.ศ. 2546
3.4 พ.ร.บ. มาตรฐานทางจริยธรรม พ.ศ. 2562
3.5 พ.ร.บ. วิธีการงบประมาณ พ.ศ. 2561
.
4. กฎหมายที่กำหนดฐานความผิด มาตรการ และจัดตั้งหน่วยงานรัฐ 7 ฉบับ
4.1 ประมวลกฎหมายอาญา
4.2 พ.ร.บ. ว่าด้วยความผิดของพนักงานในองค์การหรือหน่วยงานของรัฐ พ.ศ. 2502
4.3 พ.ร.บ. ประกอบรัฐธรรมนูญว่าด้วยการป้องกันและปราบปรามการทุจริต พ.ศ. 2561
4.4 พ.ร.บ. ประกอบรัฐธรรมนูญว่าด้วยการตรวจเงินแผ่นดิน พ.ศ. 2561
4.5 พ.ร.บ. การป้องกันและปราบปรามการทุจริตในภาครัฐ พ.ศ. 2559
4.6 พ.ร.บ. การป้องกันและปราบปรามการฟอกเงิน พ.ศ. 2542
4.7 พ.ร.บ. จัดตั้งศาลอาญาคดีทุจริตและประพฤติมิชอบ พ.ศ. 2559
.
กฎหมายที่ยังต้องตราเพิ่มหรือแก้ไข..
.
ปัจจุบันเราควรเพิ่มสนใจกฎหมายสำคัญที่ยัง “ไม่มี” หรือ “มี” แต่อยู่ระหว่างการแก้ไข เช่น พ.ร.บ. ว่าด้วยความผิดเกี่ยวกับการขัดกันระหว่างผลประโยชน์ส่วนบุคคลและผลประโยชน์ส่วนรวม กฎหมายป้องกันการฟ้องปิดปาก (Anti-SLAPP Law) ซึ่งมีในกฎหมาย ป.ป.ช. บ้างแล้วแต่ยังไม่ครอบคลุมพอ พ.ร.ก. ว่าด้วยการยื่นบัญชีทรัพย์สินและหนี้สินของเจ้าหน้าที่ของรัฐทุกคน ตามที่กำหนดในแผนปฏิรูปประเทศฯ และ พ.ร.ป. ป.ป.ช.
กฎหมายที่ต้องแก้ไขเพิ่มเติม ให้สอดคล้องกับมาตรฐาน OECD และ OECD Anti – Bribery Act เช่น มาตรการติดตามคืนทรัพย์สินของแผ่นดินที่เกิดจากการทุจริต มาตรการ “ผ่อนผันโทษ” (Leniency Program) ปรับปรุงมาตรการเอาผิดนิติบุคคลที่เกี่ยวข้องกับการติดสินบนเจ้าหน้าที่รัฐ ให้ชัดเจน มีประสิทธิภาพมากขึ้น ตาม พ.ร.ป. ป.ป.ช. มาตรา 176 เป็นต้น
.
บทส่งท้าย..
การมีกฎหมายและหน่วยงานจำนวนมาก ย่อมเกิดต้นทุนด้านงบประมาณและบุคลากร สร้างภาระในการปฏิบัติแก่บุคคลและหน่วยงานที่เกี่ยวข้องรวมถึงประชาชนได้มหาศาล
มีคำถามเสมอว่า “ไทยมีกฎหมายและหน่วยงานที่เกี่ยวข้องกับการต่อต้านคอร์รัปชัน มากหรือน้อยเกินไป” คำตอบคงต้องพิจารณาจากผลที่ได้ว่า รวดเร็ว เด็ดขาด ครอบคลุมและคุ้มค่าเพียงใด
แต่คอร์รัปชันที่ขยายตัวมากและรุนแรงทุกวันนี้ พิสูจน์ชัดว่า หน่วยงานต่างๆ ยังเคยชินกับการรักษาบทบาท อำนาจและผลงานของตนเอง ขาดการสนับสนุนเชื่อมโยง ไม่โปร่งใส ตรวจสอบยาก ใช้อำนาจไม่เป็นธรรม ถูกแทรกแซง เห็นแก่พวกพ้องและเกรงใจผู้มีอำนาจ
ขณะที่คนโกงก็คือคนในหน่วยงานนั้นๆ ที่มีอำนาจ รู้จักช่องทางผลประโยชน์และกลไกภายในเป็นอย่างดี ดังนั้นต่อให้ออกกฎหมายหรือตั้งหน่วยงานเพิ่มมากเท่าไหร่ก็หยุดคอร์รัปชันไม่ได้!!
.
มานะ นิมิตรมงคล
ประธานองค์กรต่อต้านคอร์รัปชันฯ
12 ตุลาคม 2569